Pas mospagesës Greke

Martin Feldstein, Project Syndicate. 26.05.2011

Qeveria Greke, Komisioni Evropian dhe Fondi Monetar Ndërkombëtarë janë duke dënuar atë se çka tregjet janë duke perceptuar haptazi: Greqia eventualisht do të dështojë në pagimin e borxheve të kreditorëve publik dhe privat. Politikanët preferojnë të shtyjnë të pashmangshmen duke futur paratë publike aty ku paratë privatë jo gjatë qëndrojnë, sepse lejuan shumë kreditorë të mbajnë në këmbë trillimin se vlera llogaritëse e marrëveshjeve greke duhet të mbahet e jo të reduktohet.

Por edhe pse huatë shtesë që Greqia së shpejti do ti pranoj nga Unioni Evropian dhe FMN, përmbajnë interes të ulët, niveli i borxhit grek do të ngrihet shpejt deri në nivele të paqëndrueshme. Ja pse interesat e tregut maten me marrëveshjet private Greke, dhe çmimet e kreditit – tëpapaguar tregojnë se një stagnim i gjerë është duke ardhur.

Dhe një stagnim i gjerë i pagesave së bashku me një shumë të madhe të qëndrueshme e të prerë në deficitin e buxhetit vjetor, është, në fakt nevojitet të rivendosë qëndrueshmërinë fiskale greke. Më në mënyrë specifike, nëse një mospagesë do të shpie borxhin shtetëror deri te 60% të GDP-së, Greqia duhet të reduktojë deficitin buxhetor të përvitshëm nga 10% aktual i GDP-së tek 3%, nëse dëshiron të parandaloj borxhin nga rritja e sërishme. Në këtë rast Greqia duhet të financojë deficitet e ardhme të qeverisë nga burimet e brendshme.

Por qëndrueshmëria fiskale nuk është shërimi i Greqisë kronike që vuan nga deficiti i madh tregtar. Importet nga Greqia tash kalojnë eksportet në më shumë se 4% të GDP – së, deficiti më i madh tregtar ndër vendet antare të eurozonës. Nëse kjo çarje tregtare vazhdon, Greqia duhet të huazojë shuma të mëdha nga huadhënësit e huaj çdo vjet në të ardhmen, edhe nëse pas – mospagesës, deficiti buxhetor mund të financohet nga huazimet në shtëpi.

Duke eliminuar ose reduktuar këtë çarje tregtare pa dëshpëruar aktivitetet ekonomike, edhe fuqia punëtore në Greqi kërkon që të eksportojnë më shumë se sa të importojnë. Kjo, nga ana tjetër, kërkon marrjen e mallrave dhe shërbimeve greke më shumë konkurruese në krahasim me ato të partnerëve të vendeve tregtare. Një shtet me një qarkullim fleksibil mund ta arrijë atë duke lejuar uljen e çmimit të këmbimit valutor. Por, anëtarësimi i Greqisë në eurozonë e bën të pamundur.

Pra, Greqia përballet me detyrën e vështirë të uljes së çmimeve të mallrave dhe shërbimeve, krahasuar me ato në vende të tjera me mënyra të tjera, domethënë prerje të mëdha në paga dhe në pagat e punonjësve grek në sektorin privat.

Por, edhe në qoftë se mund të arrihej, ajo do të mbyllë hendekun tregtar vetëm për sa kohë që çmimet e greke mbetën konkurruese. Për të ruajtur konkurrencën e çmimeve, hendeku midis rritjes së pagës greke dhe rritjen e produktivitetit greke – dmth, prodhimi në orë punonjës – nuk duhet të jetë më i madh se e hendekut në vendet e zonës euro të tjera.

Kjo nuk do të jetë e lehtë. Deficiti tregtar i Greqisë është zhvilluar gjatë dekadës së kaluar për shkak se çmimet greke janë rritur më shpejt se ato të partnerëve të saj tregtare. Dhe kjo ka ndodhur pikërisht për shkak se pagat janë rritur më shpejt në Greqi, në krahasim me rritjen e produktivitetit, se sa në vendet e tjera të zonës euro.

Për të parë se pse kjo do të jetë e vështirë për Greqinë të mbetet konkurruese, supozohet që gjithë eksperienca e eurozonës produktivitetin vjetor e kanë të rritur për 2%, ndërsa politikat monetare kufi inflacioni kanë 2%. Në këtë rast, pagat në pjesën tjetër të eurozonës mund të rritet me 4% në vit. Por në qoftë se produktivitetit në Greqi ngrihet në vetëm 1%, pagat e greke mund të rriten në vetëm 3%. Çdo normë më e lartë do të shkaktonte që çmimet greke të rriten më shpejt se ato të partnerëve të saj tregtar të eurozonës.

Pra, Greqia përballet me një sfidë të trefishtë: sfidë fiskale e prerjes së borxhit të qeverisë së saj dhe deficitet e ardhshme, sfida e nivelit të çmimit për reduktimin e çmimeve të mjaftueshme për të fshirë çarjen aktuale të tregtisë, dhe sfidën me produktivitet të pagave që të mbajë ngritjen e pagave në të ardhmen nën mesatare apo rritjen e kursit e produktivitetit të saj në eurozonë.

Që nga fillimi i krizës greke, vendi ka treguar se nuk mund të zgjidhë problemet e saj siç kishte shpresuar FMN dhe Komisioni Evropian. Vendet që u përballen me probleme të ngjashme në pjesë tjera të botës gjithmonë kombinuan kontraktimet fiskale me zhvlerësimet valutore, gjë që anëtarësimi në një bashkim monetar nuk e lejon.

Një largim i përkohshëm nga eurozona do të lejojë që Greqia të arrijë një rënie të nivelit të çmimeve në krahasim me vendet e tjera të eurozonës, dhe do të bënte më të lehtë rregullimin e nivelit të çmimeve relative nëse pagat greke nuk mund të limitohen. Traktati i Mastrihtit në mënyrë eksplicite ndalon një vend të eurozonës ta largojë euron, por nuk thotë asgjë në lidhje me një largim të përkohshëm të saj (dhe për këtë arsye nuk e ndalon asnjë). Është koha që Greqia dhe vendet tjera anëtare të eurozonës si dhe Komisioni Evropian të fillojnë të mendojnë seriozisht për këtë variant.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s