Paulo Freire: Pedagogjia e të shtypurve

Paulo Freire Pedagogy of the Oppressed

 

Paulo Freire është arsimtar dhe filozof edukimi brazilian i shekullit XX shumë pak i njohur në vendin tonë. I lindur në një familje të deklasuar të shtresës së mesme, përjetues dhe dëshmitar i varfërisë dhe margjinalizimit të të varfëve të panumërt të Brazilit, Freire ka hulumtuar teorikisht dhe eksperimentuar praktikisht në përvijimin e metodave kritike të arsimimit të të varfërve. I burgosur për idetë dhe veprimtarinë e tij emancipuese nga junta ushtarake braziliane më 1964, libri me të cilin bëri bujë, nga i cili është shkëputur pjesa e mëposhtme, ishte “Pedagogjia e të shtypurve” e botuar në fund të viteve 60’. Përmes konceptimit të arsimimit si proces bashkëmësimi midis pedagogut dhe studentit të ndërmjetësuar nga bota, pedagogjia kritike e Freire-s përbën një ngacmim të rëndësishëm teorik në kritikën e pedagogjisë autoritariste dhe tregtarizuese në Shqipëri.

***

Një analizë e kujdesshme e raportit pedagog-student në çdo nivel, brenda dhe jashtë shkollës, dëfton karakterin e saj themelisht tregimtar. Ky raport përfshin një subjekt tregimtar (pedagogun) dhe objekte të dëgjueshme dhe të duruara (studentët). Përmbajtjet, qofshin vlera ose dimensione empirike të realitetit, gjatë procesit të tregimit priren të bëhen të pajeta dhe të ngurta. Arsimimi po vuan nga sëmundja e tregimtarisë.

Continue reading

Advertisements

Eroll Gashi: Liberalizimi i vizave ose mundësia që kosovari ta shes fuqinë punëtore (mallin) në një treg më të madh

a-builder-working-with-brick-layers-at-a-construction-site-in-kosovo-AKBK9C

Horizonti tani i hapur për kosovarin tipik nuk është horizont turistik, më shumë është një zgjerim i fushëbetejes së tij në luftën e tij për ekzistencë. Ky horizont është treg, para, mbijetesë. Në këtë treg kosovari tipik do të mundohet ta shesë të vetmin mall që e ka (fuqinë punëtore) për të vetmin mall që nuk e ka (paranë) për ta fituar të vetmën luftë të jetës (mbijetesën). Le të bëjë qeveria sa të dojë reklama vetëdijësuese që kinse liberalizimi i vizave do të thotë lëvizje e lirë por jo e drejtë pune. Kosovari tipik e kupton liberalizimin e vizave pikërisht ashtu siç ai në të vërtetë është: lëvizje e lirë e mallrave ose, më saktë, lëvizje e lirë e mallit të tij të vetëm (fuqisë punëtore). Sikur të ishte vetëm për turizëm atëherë kjo liri e lëvizjes nuk do të na ndalohej asnjëherë. Cili shtet kapitalist ta ndalon që të shkosh në atë shtet për të konsumuar, për të shpenzuar para?! Ata kosovarë që kanë shkuar në zonën e Shengenit për të harxhuar para kanë pasur mundësi të shkojnë sa herë kanë dashur, natyrisht me disa procedura administrative që për merakliun e shetitjes nuk janë asgjë. Cilit pronar të një kompanie, cilit qytetar që ka pasur shumë të konsiderueshme parash në bankë i është refuzuar e drejta për ta vizituar ndonjë shtet të Shengenit?

Kosovarit tipik nuk i ka interesuar lëvizja e lirë e mallrave në kuptimin që çokollata e prodhuar në Gjermani mund të shitet në Kosovoë ose birra e prodhuar në Kosovë mund të  shitet në Gjermani. Atij i ka interesuar lëvizja e lirë e mallit të vet, fuqisë punëtore, e kjo ka qenë e vetmja lëvizje e lirë qe na ka munguar. Pra, kosovari tipik e kupton kapitalizmin tamam si duhet: nuk janë njerëzit ata që kontrollojnë mallrat, janë mallrat ato që i kontrollojnë njerëzit. I vetmi mall që do ta çonte kosovarin tipik në vendet e zhvilluara të Evropës është fuqia punëtore të cilën ai duhet ta shesë diku, dhe ky ka qenë i vetmi mall që nuk ka pasur liri të lëvizjes deri më sot. Malli që e ka çuar kosovarin turist në vendet e Evropës ka qenë paraja, dhe si personifikim i saj kosovari turist ka shkuar sa herë ka dashur në këto vende.

Natyrisht si zotërues i mallit (fuqisë punëtore) kosovari tipik gëzohet. Këtë gëzim mund ta mbështjellim me melmesa si liria, drejtësia, “më-në-fund-i”, e oh e ih, por e zhveshur nga këto, është thjesht hapje tregu për një mall të veçantë.

 

Nonda Bulka: Dambllaja t’u bjerë

 

dambllaja 

“Merre një zemër, puthe dhe rrëmbeje,

Dhe adhuroje si altar prej feje,

Njëqind Qabera s’vlejnë sa një zemër

Zemër kërko haxhi, jo gur Qabeje”.

 

Kështu foli poeti persan. Sot mund të flasim pak më ndryshe p.sh:

  • Merr një thes misër, puthe dhe rrëmbeje. – Dhe adhuroje si altar prej feje. Njëqind Qabera s’vlejnë një thes misër, misër kërko haxhi, jo gur Qabeje”.

Kështu e solli devra. Dhe faji s’është yni. Bota ka misër sa të hanë qentë; grurë sa të mbytet njerëzia; verë sa të vaditësh lulet; mishra, zarzavate, kafe, sheqer, sa të duash. Dhe megjithatë ka plot që ngordhin urie.

Ata kanë stoket kolosale, i shkatërrojnë për të mos rënë çmimi. Dhe shtetet mbajnë sehir. Dhe pleqtë u thonë të rinjve: “Juve e prishët botën, se qëkur dolën këto modat dhe ksemodat, që kur humbi kali dhe mushka dhe doli automobile, që kur filluam ta imitojmë Evropën, humbëm moralisht dhe materialisht. Neve qëmoti, s’mendonim kurrë për bukë; këngë e valle. S’dinim shumë gjëra. Dinim ç’na thosh prifti dhe hoxha”.

Pleqtë kanë të drejtë, kur thonë se bota s’është më të. Por dhe ata gabohen, kur pretendojnë që çdo i ri duhet të bindet pa ngurrim, në gjëra që s’i mbushin mendjen. Sot jeta është një luftë e vërtetë. Djali, qëkur bëhet dhjetë vjeç, fillon të mendojë, dhe s’bindet ngahera në parimet e gabuara të pleqve.

Bota po shkatërrohet ekonomikisht, jo pse të rinjtë dhe gratë vunë kapela, jo pse automobile dhe aeroplani zëvendësojnë mushkat, por pse sistemi ekonomik i vjetër është krejt i gabuar. Ekonomistët e Evropës pranojnë falimentimin e sistemit ekonomik të shkallës liberale. Por ku është krijimi i një tjetri?

Dhe është bela me popujt e urtuar, se s’pret puna, kur ata kërkojnë misër, diplomatët udhëtojnë. Dhe paratë e udhëtimit e dini kush i paguan? Ti e unë e tjetri. Tashti janë mbledhur në Amerikë dhe thonë se ia kanë shtruar me birrë. Të shohim dhe këtë herë. Në mos bëfshin gjë… dambllaja t’ju bjerë (siç thonë plakat).

 

Gazeta e Korçës, 4.V.1933

 

 

Shkëputur nga: Nonda Bulka, Thumba pa helm. Dambllaja t’u bjerë, fq. 54-55. Rilindja, 1985, Prishtinë.