Shaban Arusha nga portat në qytetin e Pejës

20953691_1668486153190311_4019929391314770415_n.jpg

Nuk besoj të ketë fëmijë të lindur ose të rritur në Pejë përgjatë viteve 1960 – 1990 që në familjet e tyre, së paku një herë, të mos jetë përmendur emri i Shaban Arushës. Sikurse çdo qytet që ka legjendat e veta urbane, edhe Peja e ka pasur Shaban Arushën, Sadri Letrën dhe me gjasë ende Ramizin. Këta dy të fundit i mbaj mirë në mend. Si pjese e gjeneratës së fillimvitit ’90, Shaban Arusha ishte nofkë si për të mirë ashtu dhe për të keq, karakteristikë e zakonshme për personazhe të tilla, besoj. Kryekreje krahasimi me Shabanin ishte thirrje për më shumë pedanteri, sidomos pas orëve të gjata në rrugë, ku pasonte shpesh një “Je bo si Shaban Arusha!” Ose, si atëherë kur pretendonim se po ndihmonim rreth punëve të shtëpisë, me njëfarë krenarie të çuditshme shpëtonte një “O Shaban Arusha bre!” Shabani, siç thuhet dhe duket, ka qenë njeri i varfër që bukën e gojës e ka fituar me gomarin dhe karrocën e tij. Thuhet se ishte punëtor i palodhëshëm dhe se nuk ka familje në Pejë (dhe rrethinë) që nuk është shërbyer nga ai. Legjendat me të dhe gomarin e tij janë epike dhe nuk kanë fund.

Continue reading

Advertisements

Rings a bell? Bruno dhe Paula Abdul

bruno_3_l

Rings a bell?

Abe Lincolni e kishte përkufizuar hipokritin si një njeri që vret të dy prindërit dhe pastaj kërkon mëshirë sepse është jetim. Shpesh hasim në cilësime të sojit, patriotë/tradhetarë, humanistë/zhvatës, feministë/mizogjen, marksistë/liberal, etj. Madje, shumë ma shpesh, cilësuesit e harrojnë veten kur marrin përsipër diçka që nuk e perkufizon assesi.

Bruno, personazhi i Sacha Baron Cohen, përmes një interviste me ish gjyqtaren e American Idol, Paula Abdul, e sipërfaqëson në mënyrë të përsosur hipokrizinë e disa individëve (dhe të saj) që marrin mbi supe kauza e përgjegjësi të cilat nuk mund t’i kapërthejnë, as nuk i dinë e lërë më t’i besojnë. Bruno, hapësirën e intervistës e mobilon me njerëz (meksikanë) në mungesë të karrigeve. Me të filluar intervista, Paula Abdul ulet mbi njërin meksikan që në formë të katërkëmbëshit, i bëhet karrige. Paula, përkundër momentit të sikletshëm dhe duke e ditur mirë që ajo është e rëndësishme vetëm si paraqitje, pasi pyetet nga Bruno, fillon të flasë për humanizmin, ironikisht mbi shpinën e një njeriu.

Bruno: Na trego për punët tuaja humanitare? Sa e rëndësishme është të ndihmoni tjerët?
Paula Abdul: Ndihma e njerëzve është pjesë vitale e imja. Është sikur ajri që përthith dhe uji që pi.

Three Billboards Outside Ebbing, Missouri

26195501_10155176233025318_1375625296991715327_n

“U përdhunua gjersa jepte shpirt dhe ende asnjë s’u arrestua? Si ka mundësi, shef Uillobi?”

“Three Billboards Outside Ebbing, Missouri” është definitivisht një prej filmave më të mirë që i kam parë së voni. Rrallë ndodh që një film më përçu ngjarjen fiktive si të vërtetë. Ky ishte i tillë bashkë me lojën e aktorëve. Është film që detyrimisht të entuziazmon kur e di që secila skenë të garanton muhabet. E rekomandoj shumë, sidomos studiuesve të shkencave sociale.

Ngjarja fillon zakonshëm. Protesta e një nëne (Mildred Hayes) që shet pasuri për të mbajtur gjallë rastin e vajzës së saj që vdiq duke u përdhunuar. Nuk dihet përudhunuesi. Protesta nis përmes afisheve, në një hapësirë të harruar jashtë qytetit Ebing të Mizurit. Ajo vjen në formën e pyetjeve drejtuar shefit të policisë, shef Uillobit i cili vuan nga kanceri. Polic jashtëzakonisht i respektuar dhe i ndershëm. Kjo kundërvënie morale provokon shumë pyetje. Në film, kjo ndau të pasurit me policinë, punëtorët (lexo: të dhunuarit) me të dhunuarit. A ka policë të mirë në një sistem policor vrastar e racist? Filmi ndër tjera tenton t’i përgjigjet kësaj.

Përveç përdhunimit, filmi trajton fenomene tjera që prekin shoqërinë amerikane. Prej divorcit e dhunës në familje, deri te homofobia, racizmi, vetvrasjet, kanceri, përdorimi i drogave, lajmet e rreme e më radhë. Për më tepër, ky film është kritikë e drejtëpërdrejt e sistemit policor amerikan dhe sipërfaqëson racizmin e tyre. Mesazhi është i qartë, sa më shumë të mbetet një padrejtësi gjallë, aq më të mëdha janë gjasat për zgjidhje.

http://www.filma24.tv/three-billboards-outside-ebbing-missouri-2017/

Valton Marku: Punëtorët në tezgën e privatizimit

Screen Shot 2018-11-12 at 6.54.50 PM

Sikurse shitja e ndërmarrjeve shoqërore të ishte e njëvlerëshme me shitjen e specave, Agjencia Kosovare e Mirëbesimit, sikurse në pazar,  e lëshoi kështu britmën nga tezga e vet: “Urime! Ju tashmë keni bërë hapin e parë për të blerë ndërmarrjen shoqërore,  meqë vizituat faqen e internetit të AKM-së”. Paradoksalisht, kjo ka qenë fjalë për fjalë thirrja e këtij institucioni në faqen onllajn që e kishin hapur atëbotë. As pasuesja e saj, Agjencia Kosovare e Privatizimit, nuk ishte më kreative në këtë drejtim. Hapat e privatizimit të aseteve publike e shoqërore, pavarësisht emërtimit zyrtarë, ishin të errëta, sikurse është sot fati i punëtorëve në Kosovë. Privatizimi i shitur në tezgë nuk ka arritur të përmirësojë kushtet e punëtorëve, por edhe ka lënë shumë të tjerë të papunë. Rrëfimet e punëtorëve poshtë, janë shëmbëlltyra e një procesi idologjik,  që po vazhdon edhe sot.

D.G. është elektricist në njërën prej kompanive më të mëdha të çimentos në Ballkan. Kompaninë ku punon ai, përgjatë viteve 2000 – 2010  iu kishte nënshtruar një eksperimenti ekonomik të quajtur komercializim. Ky proces besohej të ishte diçka më pak se privatizimi, dhe ishte inicuar nga UNMIK-u para se ndërmarrjet të privatizoheshin. Më 2010, kjo ndërmarrje u privatizua dhe kishte mbi 500 punëtorë. Para disa viteve, D.G. ishte shtruar në spital, meqë në vendin e punës e kishte lënduar seriozisht boshtin kurrizor. Ai kishte përfunduar duke mbajtur i vetëm me duar makinën disa tonëshe, kur litarët bartës u këputën. Pas një viti ai u kthye në punë. Tash e tre vite e pret thirrjen e administratës për t’ia miratuar kërkesën. Shpreson që t’ia ndërrojnë pozitën e punës. Përndryshe duhet të vazhdojë  të injektohet çdo javë në mënyrë që të neutralizojë dhimbjet. Kjo lëvizje del të jetë vështirë e realizueshme, meqë Sharrcemi për momentin ka 285 punëtorë. E kjo do të thotë se hendekun e mbi 200 punëtorëve të larguar duhet ta mbulojnë punëtorët aktual. Sharrcem ka rreth 450 punëtorë më pak që nga komercializimi dhe privatizimi. Për D.G. dhimbjet janë hiçgjë përballë kënaqësisë që ia jep mundësimi i shkollimit të vajzave. Por, deri në fund, ai rrezikon të mbetet tërësisht i palëvizshëm.

Shitja e Sharrcemit ishte bërë pa ndonjë informim paraprak të punëtorëve nga Agjencia Kosovare e Privatizimit. Lajmin për shitjen e pronës, punëtorët e kishin kuptuar prej lajmeve të mbrëmjës atëditë. Sipas ekspertëve, kjo ndërmarrje vlerësohej mbi 120 milionë euro, por çuditërisht u privatizua për vetëm 30.1 milionë. Vitin e kaluar, punëtorët e Sharrcemit mundësuan thyerjen e rekordit të prodhimit duke punuar në tri ndërrime. Sivjet pritet rekord i ri. Diçka që nuk pritet as vitin e ardhshëm, është rritja e numrit të punëtorëve. Kujtojmë se me rritjen e prodhimit, rrjedhimisht rritet edhe nevoja për fuqi punëtore, si dhe nevoja për të mirëmbajtur makineritë.

Menjëherë pas përfundimit të mbikëqyrjes tri vjeçare nga AKP-ja, kjo kompani kishte tri valë të largimeve të punëtorëve. Së fundmi, duke hulumtuar fatin e punëtorëve në ish-ndërmarrjet publike dhe shoqërore (Sharrcem, KEDS dhe Ferronikel), përmes Institutit për Kritikë dhe Emancipim, doli se rreth 32% e punëtorëve besojnë se ka pasur përmirësime minimale të kushteve të tyre të punës. 40% prej tyre mendojnë se ka pasur përmirësime të dukshme. Përgjithësisht, punëtorët e Sharrcem mendojnë se kushtet i kanë më të mira sesa që i kishin përpara, ndonëse reduktimi i numrit të tyre u’a bën të llahtarshme punën.

I.N. ka 15 vite që punon si mirëmbajtës i rrjetit në KEDS. Krahasuar më të kaluarën ai detyrohet të punojë orë shtësë më qëllim që të përformojë mirë. Ka vite që punon të shtunëve. Për punën e së shtunës, punëtorët e kësaj kompanie besojnë se është e barazvlefshme më punën e 60 punëtorëve për një vit. Para privatizimit, KEDS kishte mbi 2700 punëtorë, ndërsa sot ka rreth 2200. Paradoksalisht, I.N. duhet të nxitoj anipse punon me tension të lart. Dy kolegë të tij, për dy vite ndërmjet, që të dy njëjtë, të varur në shtyllë elektrike, kishin vdekur më 2015, respektivisht më 2017. Neveri, ndër tjera, përditë atij i ngjallë unifroma e punës, e cila kutërbon gjatë verës ndërsa e mban ftohtë gjatë dimrit. Kjo supozohet se është një prej investimeve të pronarëve të rinj. Ai është i vetmi që punon në familje dhe nuk ndihet i përfaqësuar nga ndokush, aq më pak nga sindikata.

KEDS ishte shitur për 26.3 milionë euro më 2013, ndërsa vlera e këtij aseti besohet se ishte mbi 200 milionë euro. Po ashtu, 55 milionë euro ishin investuar më herët në rrjetin e shpërndarjës dhe furnizimit.  Ky investim e ka nxjerrur trefishin e vet që në vitin e tretë të privatizimit. Ndonëse 500 punëtorë më pak që nga privatizimi, KEDS-i punon me kapacitete të njëjta. Vitin e kaluar, kohë kjo kur përfundoi mbikëqyrja e KEDS-it nga AKP-ja, ishin larguar 93 punëtorë me kontrata me afat të pacaktuar. Ky kontest sot ka përfunduar në disfavor të tyre, ndonëse njëri kishte tentuar të vetëvritej meqë i kishte vetëm ato të ardhura. Punëtorët janë jashtëzakonisht të pakënaqur me kushtet e punës. Sipas gjetjeve të IKE-së, 29% të punëtorëve janë të pakënaqur me kushtet e punës, ndërsa 41% e tyre janë shumë pak të kënaqur. Po ashtu, problemi vazhdon të jetë tek trysnia e menaxherëve për të arritur përformancën e paracaktuar.

E lartësuar si storie suksesi nga AKP-ja, që 28 vite në Ferronikel punon shpuesi M.K. Pozita e punës së tij është aty ku burojnë helmet dhe prodhohet nikeli. Nuk kishte qëlluar në punë vite më parë, kur sikur Vezuvi, kishte shpërthyer furra elektrike. Dy bashkëpunëtorë të tij ishin lënduar atë ditë. Ai ironikisht pyeti se a duket si njeri, meqë ngjyra e lëkurës së tij kishte marrur trajtë të tjetërbotshme. M.K. është njëri prej 850 punëtorët e mbetur nga mbi 2000 sa ishin para privatizimit. Ndonëse, nuk rekomandohet në sektorin e shpuarjes të punohet më shumë se pesë vite, ai ka vetëm një kërkesë: të paguhet në përputhje me fuqinë punëtore. M.K. është i pagojë sepse puna e ka topitur aq shumë saqë ambienti i punës flet më shumë për të.

Ferronikel ishte privatizuar për 30.5 milionë euro, edhe pse vlera e tij besohet të ishte rreth 300 milionë euro. Sikurse ne kompanitë e lartpërmendura, edhe aty ishin larguar rreth 85 punëtorë pas përfundimi të mbikëqyrjës së AKP-së. Për dallim prej dy kompanive tjera, sipas gjetjeve të IKE-së, 58% e punëtorëve mendojnë se nuk ka pasur kurrfarë përmirësimi të kushtëve të punës pas privatizimit.

Ndonëse, kompanitë fituese sidomos ato që konkurronin me spin-off special, përzgjedheshin sipas këtij kriteri: a) 50 pikë në bazë të çmimit ofertues; b) 25 pikë në bazë të investimeve; c) 25 pikë në bazë të punësimit. Nuk mund të thuhet se Frronikeli, Sharrcem dhe KEDS e realizuan kriterin e punësimit, anipse vetëm Ferronikeli është shitur sipas kësaj metode. Kushtet e punëtorëve vazhdojnë të jenë të papërshtatshme, dukshëm në Ferronikel. Punëtorët në masë të madhe mendojnë se kushtet nuk janë përmirësuar siç kishin pritur. Tezga e privatizimit ka mbledhur rreth 700 milionë euro nga shitja e rreth 1.200 ndërmarrjeve shoqërore. Edhe po të shiteshin këto tri kompani sipas vlerësimeve të ekspertëve, atëherë vlera e tyre do të ishte mbi 620 milionë euro. Ndonëse të dëmtuara, 86% e ndërmarjeve shoqërore ishin aktive në vitin 2000, dhe për më tepër, kjo tregon panevojën që ato të privatizoheshin. Fundja, prodhimi vetvetiu do të nxjerrte fitimin ndërsa kjo e fundit do të investonte në makineri, kuadro dhe sektorë tjerë.

Përfundimisht, tezga ku janë shitur asetet shoqërore dhe publike, ka funksionuar sipas parimit të zhvlerëzimit që bën ideologjia dominuese: sa më shumë politika neoliberale, aq më shumë kaos; sa më shumë zhvlerësime të aseteve shoqërore, aq më shumë korrupsion; sa më servil përfaqësuesit e punëtorëve, aq më shumë punëtorë të larguar nga puna;

P.S.

Requiem për A.M. ose në kujtim të punëtorëve të sektorit privat

Sh.I. është menaxher i lart. Si ai ishin edhe dhjetë të tjerë. Por, ai ishte i lart. Autoritetin simbolik, përkundër që ia jepte uniforma dhe thirrja para emrit, ai nuk e ushtronte vetëm pse mundej; por vetëm pse mundej. Rrogën nuk e kishte edhe aq të madhe sa mjerimin. Ishte e vetmja gjë substanciale që e ndante me punëtorët tjerë. Ndonjëherë ndihej si Zot kur urdhërat e tij zbatoheshin në përpikmëri. Në fund të ditës, ai mezi e kuptonte se është punëtorë si gjithë të tjerët.

I.V. është mekanik që punon në një përfaqësi të madhe automobilistike në Prishtinë. Që dy vite automatikisht rrogën ia merr banka. Pronari ia jep rrogën me rregull, më përjashtim kur duhet të paguhet malli i bllokuar në doganë. Atëherë rroga mund të vonohet deri më datën 15 ose 25. Atëherë ai duhet të lajmërojë bankën. Atëherë ai duhet të hyjë në borxhe tjera. E, atëherë dhe një kohë, ai e kishte marrur kredinë për të blërë drunjtë për ngrohje atë dimër. Me pjesën e mbetur ai u kishte blerë rroba fëmijëve. Sot, I.V. shkon në punë përditë përpjetëzës së Veternikut me veturën e blerë me kredi. Nëse nuk e largojnë nga puna, kredinë e kryen deri në fund të vitit 2020, por jo edhe të ftohtin në ambientin e punës, këtë dimër që po vjen.

P.P.S.

Me qëllim që të mbrohen punëtorët që ndanë përvojat e tyre, inicialet e sipërpërmendura janë shtrëmbëruar!

Slavoj Žižek: E djathta dhe e majta, rolet janë përmbysur për faj të dekadencës arrogante të së majtës

z

Cili është konkluzioni që mund të nxjerrim nga kjo situatë kaq absurde? Duhet të braktisim ëndrrën komuniste? Duhet t’i lëmë edhe një tjetër mundësi “fukujamizmit të së majtës”? Jo.

Si të zbulojmë politika në shkallë të gjerë, përballë çështjeve më të rëndësishme të botës së sotme, që nga ekologjia tek biogjenetika e deri tek kapitalizmi financiar? Eshtë e qartë se kemi nevojë të rigjejmë mekanizma të gjerë transnacionalë kontrolli, dhe mekanizma efikasë ndërhyrjeje, të kapërcejmë fiksimin e të majtës për vetëorganizimin lokal dhe marrëdhënien e drejtpërdrejtë me bazën, në drejtim të një organizimi më eficient dhe të gjerë, në nivel shtetëror dhe mbishtetëror.

Continue reading