Pier Paolo Pasolini

light-tunnel

Them se ështe e rëndësishme që brezat e rinj të edukohen me vlerën e humbjes.
Më sipërmarrjen e saj.
Me njerzillëkun që zë fill prej saj.
Me ndërtimin e një vetëdijeje të gatshme për të ndier përbashkësinë e të pasurit të njëjtin fat, në të cilin mund të dështosh dhe t’ia nisësh sërish pa qenë e thënë që vlera dhe sqima të preken assesi.
Të mos shndërrohesh në një bërrylaxhi shoqëror, të mos shkelësh mbi trupin e tjerëve vetëm e vetëm që të mbërrish i pari.
Në këtë botë fitimtarësh të shpifur dhe të pandershëm, që ua hedhin hendeqeve me përfitime, të njerëzve që fryhen, që zaptojnë pushtetin, që grabisin të tashmen, të mos flasim pastaj për të ardhmen, e të ndrydhurve për sukses, të paraqitjes, të shpërfytyrimit.
Para kësaj antropologjie të ngadhënjyesit, unë parapëlqej shumë më tepër atë të humbësit.
Një ushtrim ky që ia dal mbanë më së miri.
Dhe më pajton me atë shenjtëri të pakët që zotëroj.

Pier Paolo Pasolini

Shqipëroi: Edon Qesari

Advertisements

Julio Cortázar: Aq shumë e donim Glendën

glenda_jackson

Vështirë ta kuptoje në atë kohë. Mund të veje në kinema e në teatër, ta kaloje mbrëmjen pa të shkuar mendja fare tek ata që kryenin po atë ceremonial që kryeje dhe ti, në po atë orë e po atë vend, visheshin, vinin e uleshin në lozhë apo në platè, sipas dëshirës për hije apo muzikë, mes asaj bote të askujt e të gjithkujt, ku gjithkush është askush, grua a burrë qoftë, mbase edhe një fjalë ndjesëlypjeje për ardhjen me vonesë, një komentim me të pëshpëritur që tjetri e dëgjonte ose jo, heshtje thuajse gjithmonë, vështrimet e shkulura nga fqinji pranë e të ngulura në skenë apo në ekran, e kështu me radhë. Vështirë ta kuptoje, vërtet, se qemë gjithë ata (hiq mënjanë reklamat, radhët pa mbarim para biletarive, afishet e kritikat), qemë gjithë ata që e donim Glendën.

Continue reading

Jorge Luis Borges: Rrënojat qarkore

borges1

 

Askush nuk e pa të zbarkonte në natën e njëtrajtshme, askush nuk e pa kanoen prej bambuje të zhytej në baltovinën e shenjtë, por pak ditë më vonë të gjithë e dinin se njeriu i heshtur vinte prej Jugut dhe se atdheu i tij ishte një prej fshatrave të pafundme që gjenden rrjedhës së sipërme, në brinjën e egër të malit, ku gjuha zend nuk është ndotur me greqishte dhe ku lebra është e pazakontë. E vërteta është se njeriu i hirtë e puthi baltën, ngjiti bregun pa mënjanuar (me siguri, pa ndier) tehet e gjetheve që i hapnin mishrat dhe u zvarrit, i marramendur dhe i gjakosur, deri tek lëmi qarkor që kurorëzohet nga një tigër apo kalë prej guri, i cili dikur pati ngjyrën e zjarrit, por tani atë të hirit. Ajo rrethore është një tempull që e patën përpirë flakët e moçme, që xhungla e veremosur e pat përdhosur dhe që zotit të të cilit nuk i ofrohen më nderet e njerëzve. I huaji u nder mbi piedestal. E zgjoi piku i diellit. Vuri re, pa habi, se plagët ishin mbyllur; i mbylli sytë e zbehur dhe e zuri gjumi, jo prej lodhjes së mishit por prej vendosmërisë së vullnetit. E dinte se ai tempull ishte vendi që kërkonte qëllimi i tij i patundshëm; e dinte se pemët e pambarimta (rrjedhës së poshtme) nuk kishin arritur t’iu zinin frymën rrënojave të një tempulli tjetër të bekuar, po ashtu me zota të përvëluar dhe të vdekur; e dinte se detyra e tij e ngutshme ishte gjumi. Afër mesnatës e zgjoi klithma e pikëlluar e një shpendi. Gjurma këmbësh të zbathura, disa fiq dhe një shtambë, i treguan se njerëzit e zonës e kishin përgjuar me respekt gjumin e tij dhe kërkonin zemërgjerësinë e tij apo frikësoheshin prej magjisë së tij. Ndjeu të ftohtin e frikës dhe kërkoi strehë tek një qivur i shembur e u mbulua me gjethe të panjohura.

Continue reading

Ramiz Kelmendi: Letra prej Ulqini

ulqini-ne-4k

Tridhjetëmijë «stranca» ka Ulqini, or Muho. Kanë ardhë pej gjithsekejt: pej Sarajevet, pej «Skopjet», pej Beligradi, pej «Gjakovicet»…

Gjashtëmbëdhjetë «pruga» plat e përplat vijnë në ditë në Ranë, para hotelit «Repuplikës».

Pa, pa. S’isht mahi.

Keni dhanë odat për «strancat»? Sa «pastela»? Të tana?! Pa, pa, s’ke ç’i ban. Ena na i këna lëshu të tana odat. Pesë-gjashtëqind dinerë për nji «pastelë» s’janë pak, or Muho, hê. Apa s’ish kështu?

Ç’i marrë ky popull!

Ke qenë sat n’pazar? A isht plat? Ene lirë, pa? Sa ka ba sat qilja e bastanit? E shalqini? A kishte tranguj? Se ma damate plat pazari, hê? Belda s’ish myllë ene…

Kishte mish ke Ficiqi?

Kisha me marrë paksa, pa i kam frigën rrugës. Plat «auto», gjithsekejt.

Pa, pa, s’isht mahi.

Ç’i marrë ky popull, o Muho…

S’jeni zotni?! E ça jeni? Shok?

Na falni, shok. «Strancat», këta tanët, të venit, lypin me u thanë veçse «gospodin», jo ndryshet.

Mos u çuditni, kështu e ka Ulqini: atij qi ka bishtin – ia këpusim, atij qi s’e ka – ia «zalepisim».

(Shkruar në vitet ’60, burimi: «Letra prej Ulqini», RILINDJA, 1990).

Marrë prej Letra prej Ulqini

Dëshmitari i Jetës Sime: Letrat e Jean Paul-Sartre për Simone de Beauvoir

sartredebeauvoir

Si e marrosur pas letrave të dashurisë, sidomos atyre mes çifteve të mëdha intelektuale dhe krijuese në histori, siç ishin ato ndërmjet Frida Kahlo dhe Diego Rivera, Virginia Woolf dhe Vita Sackville-West, Georgia O’Keeffe dhe Alfred Stieglitz, Charles e Ray Eames dhe Henri Miller e Anaïs Nin, u bëra shend e verë kur hasa një perlë të filozofit, romancierit, aktivistit legjendar dhe ekzistencialistit francez Zhan Pol Sartrë (21 qershor 1905 – 15 prill 1980) dërguar shkrimtares së njohur, intelektuales dhe teoricienes franceze të feminizmit, Simonë dë Bovuar (9 janar 1908 – 14 prill 1986). Në këtë letër të bukur të pranverës së vitit 1929, gjetur në një përmbledhje po aq të bukur Dëshmitari i Jetës Sime: Letrat e Zhan Pol Sartrit për Simonë d ë Bovuar , 1926 – 1939 (Witness to My Life: The Letters of Jean-Paul Sartre to Simone De Beauvoir, 1926 – 1939) 24-vjeçari Zhan Pol i shkruan 21-vjeçares Simonë dë Bovuar, një mjeshtre e letrave të ndarjes, në agun e romancës së tyre, pak para se ai t’i propozonte për martesë, të cilën Simona nuk e pranoi; në vend të martesës, të dy ndoqën hullitë e një marrëdhënieje të hapur, e cila zgjati tërë jetën.

Continue reading